Abstract (EN)
This article presents the results of a study on the image of seniors as grandparents in children`s books. The research was conducted using a method of searching for secondary sources. The main research problem was how grandparents are presented in a contemporary literature for children? Popular children`s books (including picture books) showing seniors in the role of grandparents were published in Poland in the 21th century. These books also created an purposive research sample as vell. In the introduction the author describes the changes in the realization of the roles of grandparents in a modern family. Next, she presentes the importance of books for children in creating the image of the family as well as the women and men’s role. The main part of the article is to present results of qualitative analysis – 5 models of the image of grandparents which includes: situations which show grandparents, activities performed by them and their relationship with the child. This research shows that the selected children`s books present only a positive image of women and men in the role of grandparents. A common topic is the problem of old people dying. The role of both grandmothers and grandfathers have been show as stereotypical as well as modern, too. The adopted grandmother/grandfather model proved to be particularly popular.
Apple M., Christian-Smith L.K. (red.), (1991), The Politics of the textbook, [w:] The Politics of
the Textbook, Routledge, New York.
Baluch A., (1994), Dziecko i świat przedstawiony, Wydawnictwo Wacław Bagiński i Synowie,
Wrocław.
Cackowska M., (2011), Książka obrazkowa o edukacji seksualnej dla dzieci jako medium kultu-
rowe i polityczne, „Forum Oświatowe”, 2(45).
Cackowska M., (2017), Współczesna książka obrazkowa – pojęcie, typologia, badania, teorie, kon-
teksty, dyskursy, [w:] Książka obrazkowa. Wprowadzenie, M. Cackowska, H. Dymel-Trze-
biatowska, J. Szyłak (red.), Instytut Kultury Popularnej, Poznań.
Konopnicka I., (2013), Znaczenie słuchania w edukacji czytelniczej dzieci w młodszym wieku
szkolnym, [w:] Edukacja małego dziecka. Wybrane obszary aktywności, t. 6, E. Ogrodz-
ka-Mazur, U. Szuścik, A. Wąsiński (red.), Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków.
Kummerling-Meibauer B., Meibauer J., (2017), Pierwsze ilustracje, pierwsze koncepty: książki
wczesnokonceptowe, [w:] Książka obrazkowa. Wprowadzenie, M. Cackowska, H. Dymel-
-Trzebiatowska, J. Szyłak (red.), Instytut Kultury Popularnej, Poznań.
Malicka M., (2011), Biblioterapia i bajko terapia. Rola literatury w procesie zmiany rozumienia
świata i siebie, Media Rodzina, Poznań.
Matras-Mastalerz W., (2015), Potencjał edukacyjny, socjalizacyjny, wychowawczy i terapeutyczny
książki dziecięcej, [w:] Książki w życiu najmłodszych, M. Antczak, A. Walczak-Niewia-
domska (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
Matyjas B., (2017), Dzieciństwo aktywne kulturalnie w teorii i praktyce pedagogicznej Janusza
Korczaka, [w:] Książka w życiu człowieka – poszukiwaniu (u)Traconej wartości, K. Se-
giet, K. Słupska (red.), Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.
Papuzińska J., (1981), Inicjacje literackie: problemy pierwszych kontaktów dziecka z książką, Wy-
dawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa.
Rocznik Demograficzny 2016, (2016), GUS, Warszawa.
Rubacha K., (2008), Metodologia badań nad edukacją, Oficyna Wydawnicza ŁOŚGRAF, War-
szawa.
Szlendak T., (2010), Socjologia rodziny, PWN, Warszawa.
Stankowska M., (2013), Nowe trendy w pełnieniu roli babci, „Rocznik Socjologii Rodziny”: Czło-
wiek stary w rodzinie i społeczeństwie, 23.
Szefler E., (2014–2015), Starzenie się i przemijanie w literaturze dla dzieci, „Język Polski w Szko-
le IV–VI”, 3.
Tchorzewski A.M. de, (2000), Miejsce dziadków w wychowaniu rodzinnym, [w:] Trzeci wiek:
szanse – możliwości – ograniczenia, A.M. de Tchorzewski, A. Chrapkowskia-Zielińska
(red.), Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz.
Trzop B., (2013), Rola rodzinna babci i matki dorosłych dzieci jako społeczny komponent toż-
samości współczesnych kobiet dojrzałych, [w:] Stary człowiek w rodzinie i społeczeństwie,
A. Kotlarska-Michalska (red.), Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.
Tyszkowa M., (1991), Społeczne role babci i dziadków w rodzinie, „Problemy Rodziny”, 1.
Ungeheuer-Gołąb A., (2018), Literatura dziecięca jako narzędzie w badaniach pedagogicznych na
przykładzie badań prowadzonych w grupie nauczycieli – wychowawców przedszkolnych,
177
Alicja Zbierzchowska
[w:] Edukacja małego dziecka. Kierunki zmian w edukacji i stymulacji aktywności twór-
czej, t. 12, E. Ogrodzka-Mazur, U. Szuścik, B. Olszlaeger-Kosturek (red.), Oficyna Wy-
dawnicza „Impuls”, Kraków.
Zbierzchowska A., (2017), Relacje międzypokoleniowe w książkach dla dzieci, „Wychowawca”, 12.
Zbierzchowska A., (2015), Przyczyny późnego macierzyństwa, aspekt społeczny i indywidualny,
[w:] Rodzina. Zagrożenia, problemy, perspektywy rozwoju i pomocy, I. Klonowska, J. Staw-
nicka (red.), Wydawnictwo Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora, Puł-
tusk–Warszawa.
Źródła internetowe
Boguszewski R., (2013), Więzi rodzinne, Komunikat z badań, BS/107, CBOS, Warszawa, https://
www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2013/K_107_13.PDF (data pobrania: 5. 05. 2018).
Cackowska M., (2009), Czym jest książka obrazkowa? O pojmowaniu książki obrazkowej dla dzie-
ci w Polsce,część II: Ryms, lato, 6. http://ryms.pl/artykul_szczegoly/12/czym–jest–ksiaz-
ka–obrazkowa–o–pojmowaniu–ksiazki–obrazkowej–dla–dzieci–w–polsce–czesc–i–ii–i–
iii.html (data pobrania: 5. 05. 2018).
Kowalczuk K., (2012), Rola dziadków w naszym życiu. Komunikat z badań, BS/8, Warszawa,
CBOS. https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2012/K_008_12.PDF (data pobrania: 5.05.
2018).
Kupiszewska, M. (2015). Babia i dziadek w książkach dla dzieci, [w:] Maki w Giverny. Blog
o pięknych i mądrych książkach dla dzieci. https://www.makiwgiverny.pl/2015/12/babcia-
-i-dziadek-w-ksiazkach-dla-dzieci.html (data pobrania: 12. 11. 2017).
Pomoc społeczna i opieka nad dzieckiem i rodziną w 2017 r., (2018), GUS, Warszawa, https://stat.
gov.pl/obszary-tematyczne/warunki-zycia/ubostwo-pomoc-spoleczna/pomoc-spoleczna-
i-opieka-nad-dzieckiem-i-rodzina-w-2017-roku,10,9.html (data pobrania: 5. 05. 2018).
Stańczyk M., (2011), Babcia do wynajęcia w wersji standard albo Premium, „Wysokie Obcasy”,
22.07.2011,http://www.wysokieobcasy.pl/wysokie-obcasy/1,96856,9988140,Babcia_do_wy-
najecia__W_wersji_standard_albo_premium.html (dostęp 15.03.2018).
Szczepańska J., (2008), Więzi rodzinne, Komunikat z badań, BS/4, CBOS, Warszawa, https://
www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2008/K_004_08.PDF (dostęp 15.03. 2018).
Wądołowska K., (2009), Polacy wobec ludzi starszych i własnej starości, Komunikat z badań
BS/157, CBOS, Warszawa, https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2009/K_157_09.PDF (do-
stęp 15. 03. 2018).
Analizowane książki dla dzieci
Anderson L., (2013), Lato Stiny, przeł. A. Stróżyk, Zakamarki, Poznań.
Březinová I., (2008), Cukierek dla dziadka Tadka, ilust. J. Mahboob, przeł. M. Matjańska-Czer-
nik, Wydawnictwo Piotra Marciszuka Stentor, Warszawa.
Erikson A., (2011), Różowe życie, przeł. H. Dymel-Trzebiatowska, Wydawnictw EneDueRabe,
Poznań.
Kasdepke G., (2012), A ja nie chcę być księżniczką, ilust. E. Dziubak, Wydawnictwo Nasza Księ-
garnia, Warszawa.
Lagercrantz R., (2014), Kiedy ostatnio byłam szczęśliwa, ilust. E. Eriksson, przeł. M. Dybuka,
Zakamarki, Poznań.
Lind A., (2013), Chusta babci, ilust. J. Hellgren, przeł. A. Stróżyk, Zakamarki, Poznań.
178
Obraz roli babci i dziadka we współczesnej literaturze dziecięcej
Lum K., (2008), Co?, ilust. A. Johnson, przeł. J. Butkiewicz, Tatarak, Warszawa.
Matjańska-Czernik M., (2008), Wypożyczalnia babć, ilust. J. Mahboob. Wydawnictwo Piotra
Marciszuka Stentor, Warszawa.
Olrev U., (2009), Babcia robi na drutach, ilus. M. Nigerska, Wydawnictwo Wytwórnia, War-
szawa.
Orłoś M., (2007), Tajemnicze przygody Kubusia, ilust. M. Ekier, Wydawnictwo Znak, Kraków.
Piątkowska R., (2015), Dziadek na huśtawce, ilust. A. Nowicki, Wydawnictwo Bis, Warszawa.
Piumini R., (2013), Maciuś i dziadek, ilust. E. Wajgert, przeł. E. Nicewicz-Staszowska,Wydaw-
nictwo Bona, Kraków.
Stanecka Z., (2009), Basia i dziadkowie, ilust. M. Oklejak, Lektor Klett, Poznań.
Stanecka Z., (2013), Świat według dziadka, ilust. B. Pniewska, W drodze, Poznań.
Stark U., (2013), Czy umiesz gwizdać, Joanno?, ilust. A. Höglund, przeł. Agnieszka Stróżyk, Wy-
dawnictwo Zakamarki, Poznań.
Tielmann Ch., (2014), Maks jedzie do babci i dziadka, ilust. S. Kraushaar, przeł. E. Kledzik, Wy-
dawnictwo Media Rodzina, Poznań.
Inne
Desjardins I., Blanchet P., (2014), Wigilia Małgorzaty, tłum. J. Jędryas, Dwie siostry, Warszawa.
Hole S., (2008), Lato Garmanna, tłum. M. Skoczko, Wydawnictwo FISO, Gdańsk.
the Textbook, Routledge, New York.
Baluch A., (1994), Dziecko i świat przedstawiony, Wydawnictwo Wacław Bagiński i Synowie,
Wrocław.
Cackowska M., (2011), Książka obrazkowa o edukacji seksualnej dla dzieci jako medium kultu-
rowe i polityczne, „Forum Oświatowe”, 2(45).
Cackowska M., (2017), Współczesna książka obrazkowa – pojęcie, typologia, badania, teorie, kon-
teksty, dyskursy, [w:] Książka obrazkowa. Wprowadzenie, M. Cackowska, H. Dymel-Trze-
biatowska, J. Szyłak (red.), Instytut Kultury Popularnej, Poznań.
Konopnicka I., (2013), Znaczenie słuchania w edukacji czytelniczej dzieci w młodszym wieku
szkolnym, [w:] Edukacja małego dziecka. Wybrane obszary aktywności, t. 6, E. Ogrodz-
ka-Mazur, U. Szuścik, A. Wąsiński (red.), Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków.
Kummerling-Meibauer B., Meibauer J., (2017), Pierwsze ilustracje, pierwsze koncepty: książki
wczesnokonceptowe, [w:] Książka obrazkowa. Wprowadzenie, M. Cackowska, H. Dymel-
-Trzebiatowska, J. Szyłak (red.), Instytut Kultury Popularnej, Poznań.
Malicka M., (2011), Biblioterapia i bajko terapia. Rola literatury w procesie zmiany rozumienia
świata i siebie, Media Rodzina, Poznań.
Matras-Mastalerz W., (2015), Potencjał edukacyjny, socjalizacyjny, wychowawczy i terapeutyczny
książki dziecięcej, [w:] Książki w życiu najmłodszych, M. Antczak, A. Walczak-Niewia-
domska (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
Matyjas B., (2017), Dzieciństwo aktywne kulturalnie w teorii i praktyce pedagogicznej Janusza
Korczaka, [w:] Książka w życiu człowieka – poszukiwaniu (u)Traconej wartości, K. Se-
giet, K. Słupska (red.), Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.
Papuzińska J., (1981), Inicjacje literackie: problemy pierwszych kontaktów dziecka z książką, Wy-
dawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa.
Rocznik Demograficzny 2016, (2016), GUS, Warszawa.
Rubacha K., (2008), Metodologia badań nad edukacją, Oficyna Wydawnicza ŁOŚGRAF, War-
szawa.
Szlendak T., (2010), Socjologia rodziny, PWN, Warszawa.
Stankowska M., (2013), Nowe trendy w pełnieniu roli babci, „Rocznik Socjologii Rodziny”: Czło-
wiek stary w rodzinie i społeczeństwie, 23.
Szefler E., (2014–2015), Starzenie się i przemijanie w literaturze dla dzieci, „Język Polski w Szko-
le IV–VI”, 3.
Tchorzewski A.M. de, (2000), Miejsce dziadków w wychowaniu rodzinnym, [w:] Trzeci wiek:
szanse – możliwości – ograniczenia, A.M. de Tchorzewski, A. Chrapkowskia-Zielińska
(red.), Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz.
Trzop B., (2013), Rola rodzinna babci i matki dorosłych dzieci jako społeczny komponent toż-
samości współczesnych kobiet dojrzałych, [w:] Stary człowiek w rodzinie i społeczeństwie,
A. Kotlarska-Michalska (red.), Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.
Tyszkowa M., (1991), Społeczne role babci i dziadków w rodzinie, „Problemy Rodziny”, 1.
Ungeheuer-Gołąb A., (2018), Literatura dziecięca jako narzędzie w badaniach pedagogicznych na
przykładzie badań prowadzonych w grupie nauczycieli – wychowawców przedszkolnych,
177
Alicja Zbierzchowska
[w:] Edukacja małego dziecka. Kierunki zmian w edukacji i stymulacji aktywności twór-
czej, t. 12, E. Ogrodzka-Mazur, U. Szuścik, B. Olszlaeger-Kosturek (red.), Oficyna Wy-
dawnicza „Impuls”, Kraków.
Zbierzchowska A., (2017), Relacje międzypokoleniowe w książkach dla dzieci, „Wychowawca”, 12.
Zbierzchowska A., (2015), Przyczyny późnego macierzyństwa, aspekt społeczny i indywidualny,
[w:] Rodzina. Zagrożenia, problemy, perspektywy rozwoju i pomocy, I. Klonowska, J. Staw-
nicka (red.), Wydawnictwo Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora, Puł-
tusk–Warszawa.
Źródła internetowe
Boguszewski R., (2013), Więzi rodzinne, Komunikat z badań, BS/107, CBOS, Warszawa, https://
www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2013/K_107_13.PDF (data pobrania: 5. 05. 2018).
Cackowska M., (2009), Czym jest książka obrazkowa? O pojmowaniu książki obrazkowej dla dzie-
ci w Polsce,część II: Ryms, lato, 6. http://ryms.pl/artykul_szczegoly/12/czym–jest–ksiaz-
ka–obrazkowa–o–pojmowaniu–ksiazki–obrazkowej–dla–dzieci–w–polsce–czesc–i–ii–i–
iii.html (data pobrania: 5. 05. 2018).
Kowalczuk K., (2012), Rola dziadków w naszym życiu. Komunikat z badań, BS/8, Warszawa,
CBOS. https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2012/K_008_12.PDF (data pobrania: 5.05.
2018).
Kupiszewska, M. (2015). Babia i dziadek w książkach dla dzieci, [w:] Maki w Giverny. Blog
o pięknych i mądrych książkach dla dzieci. https://www.makiwgiverny.pl/2015/12/babcia-
-i-dziadek-w-ksiazkach-dla-dzieci.html (data pobrania: 12. 11. 2017).
Pomoc społeczna i opieka nad dzieckiem i rodziną w 2017 r., (2018), GUS, Warszawa, https://stat.
gov.pl/obszary-tematyczne/warunki-zycia/ubostwo-pomoc-spoleczna/pomoc-spoleczna-
i-opieka-nad-dzieckiem-i-rodzina-w-2017-roku,10,9.html (data pobrania: 5. 05. 2018).
Stańczyk M., (2011), Babcia do wynajęcia w wersji standard albo Premium, „Wysokie Obcasy”,
22.07.2011,http://www.wysokieobcasy.pl/wysokie-obcasy/1,96856,9988140,Babcia_do_wy-
najecia__W_wersji_standard_albo_premium.html (dostęp 15.03.2018).
Szczepańska J., (2008), Więzi rodzinne, Komunikat z badań, BS/4, CBOS, Warszawa, https://
www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2008/K_004_08.PDF (dostęp 15.03. 2018).
Wądołowska K., (2009), Polacy wobec ludzi starszych i własnej starości, Komunikat z badań
BS/157, CBOS, Warszawa, https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2009/K_157_09.PDF (do-
stęp 15. 03. 2018).
Analizowane książki dla dzieci
Anderson L., (2013), Lato Stiny, przeł. A. Stróżyk, Zakamarki, Poznań.
Březinová I., (2008), Cukierek dla dziadka Tadka, ilust. J. Mahboob, przeł. M. Matjańska-Czer-
nik, Wydawnictwo Piotra Marciszuka Stentor, Warszawa.
Erikson A., (2011), Różowe życie, przeł. H. Dymel-Trzebiatowska, Wydawnictw EneDueRabe,
Poznań.
Kasdepke G., (2012), A ja nie chcę być księżniczką, ilust. E. Dziubak, Wydawnictwo Nasza Księ-
garnia, Warszawa.
Lagercrantz R., (2014), Kiedy ostatnio byłam szczęśliwa, ilust. E. Eriksson, przeł. M. Dybuka,
Zakamarki, Poznań.
Lind A., (2013), Chusta babci, ilust. J. Hellgren, przeł. A. Stróżyk, Zakamarki, Poznań.
178
Obraz roli babci i dziadka we współczesnej literaturze dziecięcej
Lum K., (2008), Co?, ilust. A. Johnson, przeł. J. Butkiewicz, Tatarak, Warszawa.
Matjańska-Czernik M., (2008), Wypożyczalnia babć, ilust. J. Mahboob. Wydawnictwo Piotra
Marciszuka Stentor, Warszawa.
Olrev U., (2009), Babcia robi na drutach, ilus. M. Nigerska, Wydawnictwo Wytwórnia, War-
szawa.
Orłoś M., (2007), Tajemnicze przygody Kubusia, ilust. M. Ekier, Wydawnictwo Znak, Kraków.
Piątkowska R., (2015), Dziadek na huśtawce, ilust. A. Nowicki, Wydawnictwo Bis, Warszawa.
Piumini R., (2013), Maciuś i dziadek, ilust. E. Wajgert, przeł. E. Nicewicz-Staszowska,Wydaw-
nictwo Bona, Kraków.
Stanecka Z., (2009), Basia i dziadkowie, ilust. M. Oklejak, Lektor Klett, Poznań.
Stanecka Z., (2013), Świat według dziadka, ilust. B. Pniewska, W drodze, Poznań.
Stark U., (2013), Czy umiesz gwizdać, Joanno?, ilust. A. Höglund, przeł. Agnieszka Stróżyk, Wy-
dawnictwo Zakamarki, Poznań.
Tielmann Ch., (2014), Maks jedzie do babci i dziadka, ilust. S. Kraushaar, przeł. E. Kledzik, Wy-
dawnictwo Media Rodzina, Poznań.
Inne
Desjardins I., Blanchet P., (2014), Wigilia Małgorzaty, tłum. J. Jędryas, Dwie siostry, Warszawa.
Hole S., (2008), Lato Garmanna, tłum. M. Skoczko, Wydawnictwo FISO, Gdańsk.