Artykuł prezentuje społeczno-ekologiczny model zdrowia i elementy klasycznej koncepcji pedagogiki
społecznej, wskazując podstawy teoretyczne pedagogiki zdrowia z zaznaczeniem jej przedmiotu zainteresowań
poznawczo-naukowych oraz akcentuje środowiskową edukację zdrowotną w kontekście jej praktycznego
zastosowania. Ukazuje pedagogikę społeczną jako metateorię współczesnej pedagogiki zdrowia.
Słowa kluczowe
Pedagogika zdrowia, pedagogika społeczna, edukacja zdrowotna społeczno-ekologiczny model zdrowia, środowisko. 9 Ewa Syrek
Chrabąszcz R., Frączek M., i współ. (2015), Ludzie młodzi a nierówności społeczne. Kraków na
tle Europy, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego, Kraków.
Cianciara D., (2015), Przyczyny i przyczyny przyczyn nierówności w zdrowiu, „Hygeia Public
Health”, 50(3).
Cywińska M. (red.), (2014), Problemy współczesnego dziecka. Wybrane aspekty, Wydawnictwo
Naukowe UAM, Poznań.
Czapiński J., (2017), Psychologia szczęścia. Kto, kiedy, dlaczego kocha życie i co z tego wynika,
czyli nowa odsłona teorii cebulowej,Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.
Demel M., (1980), Pedagogika zdrowia, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa.
Demel M., (1965), Wychowanie zdrowotne jako dyscyplina pedagogiczna, „Wychowanie Fizycz-
ne i Higiena Szkolna”, 3.
Demel M., Mazurkiewicz E.A., Wentlandtowa H., (1976), Pedagogika zdrowia. (Oświata zdro-
wotna), [w:] Stan i perspektywy rozwoju nauk pedagogicznych, W. Okoń (red.), PWN,
Warszawa.
21
Ewa Syrek
Domaradzki J., (2013), O skrytości zdrowia. O problemach z konceptualizacją pojęcia zdrowie,
„Hygeia Public Health”, 48(4).
Gaweł A., (2017), Refleksje wokół tożsamości naukowej pedagogiki zdrowia, [w:] Pedagogika zdro-
wia, B. Zawadzka, J. Skrzypek (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskie-
go, Kielce.
Heszen I., Sęk H., (2007), Psychologia zdrowia, PWN, Warszawa.
Hosseinpoor A.R., Bergen N., Schlothenber A., Boerma T., (2018), National health inequali-
ty monitoring: current challenges and opportunities, „Journal Global Health Action”,
11 (supl.).
Jankowiak B., Matysiak-Błaszczyk A. (red.), 2017, Młodzież między ochroną a ryzykiem. Wspie-
ranie rozwoju oraz pomoc psychologiczno-pedagogiczna dla adolescentów i adolescentem,
Wydawnictwo Uniwersytetu im. A. Mickiewicza, Poznań.
Korzeniowska E., Puchalski K., (2015), Nierówności edukacyjne a zachowania zdrowotne i zdro-
wie, [w:] Socjologia medycyny w Polsce z perspektywy półwiecza, A. Ostrowska, M. Skrzy-
pek (red.), Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa.
Kotarbiński T., (1961), Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk, Wydaw-
nictwo Ossolineum, Wrocław.
Krawański A., (2003), Ciało i zdrowie człowieka w nowoczesnym systemie wychowania fizyczne-
go, Wydawnictwo Akademii Wychowania Fizycznego, Poznań.
Kwieciński Z., (1991), Edukacja jako wartość odzyskiwana wspólnie (Głos w dyskusji o uspołecz-
nieniu oświaty), „Edukacja”, nr 1.
Marynowicz-Hetka E., (2006), Pedagogika społeczna. Podręcznik akademicki, PWN, Warszawa.
Mazur J., (2010), Społeczne nierówności w zdrowiu subiektywnym młodzieży szkolnej w Polsce
na tle Unii Europejskiej. Wybrane aspekty metodologiczne ilustrowane wyniki międzyna-
rodowych badań, Instytut Matki i Dziecka, Warszawa.
Mazur J. (red.), (2014), Zdrowie i zachowania zdrowotne młodzieży szkolnej w Polsce na tle wy-
branych uwarunkowań socjodemograficznych. Wyniki badań HBSC 2014, Instytut Mat-
ki i Dziecka, Warszawa.
Mazurkiewicz E.A., (1983), Sprawność działania socjalnego w pedagogice społecznej Heleny Ra-
dlińskiej, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Mielec B., (2009), Duchowy wymiar zdrowia człowieka. Próba nakreślenia niektórych moż-
liwości interpretacyjnych, [w:] Promocja zdrowia w teorii i praktyce psychologicznej,
H. Wrona-Polańska, J. Mastalski (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego,
Kraków.
Modrzewski J. (red.), (2018), Środowisko uczestnictwa społecznego jednostek, kategorii i grup (do-
świadczenia socjalizacyjne i biograficzne), Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.
Ostrowska A., (2010), Zróżnicowania społeczne i nierówności w zdrowiu, [w:] Socjologia z me-
dycyną. W kręgu myśli naukowej Magdaleny Sokołowskiej, W. Piątkowski (red.), Wydaw-
nictwo IFiS PAN, Warszawa.
Parsons T., (1993), Struktura społeczna a osobowość, Wydawnictwo PWE, Warszawa.
Pilch T., (2018), Jednostka – środowisko – wspólnota. Jednostka i środowisko jej życiowej ak-
tywności. Między indywidualizacją a współczesnymi formami egzystencji, [w:] Środowiska
uczestnictwa społecznego jednostek, kategorii i grup (doświadczenia socjalizacyjne i biogra-
ficzne), J. Modrzewski, A. Matysiak-Błaszczyk, E. Włodarczyk (red.), Wydawnictwo Na-
ukowe UAM, Poznań.
Piorunek M. (red.), (2018), Społeczne i jednostkowe konteksty pomocy, wsparcia społecznego i po-
radnictwa, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.
22
Teoretyczne podstawy współczesnej pedagogiki zdrowia jako subdyscypliny pedagogiki
Przecławska A. (red.), (1996), Pedagogika społeczna kręgi poszukiwań, Wydawnictwo Akade-
mickie „Żak”, Warszawa.
Radlińska H., (1961), Pedagogika społeczna, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Słońska Z., (2001), Współczesna wizja edukacji zdrowotnej a promocja zdrowia, [w:] Teoretycz-
ne podstawy edukacji zdrowotnej. Stan i oczekiwania, B. Woynarowska, M. Kapica (red.),
Wydawnictwo KOWEZ, Warszawa.
Syrek E., (2008), Zdrowie i wychowanie a jakość życia. Perspektywy i humanistyczne orientacje
poznawcze, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.
Syrek E., (2017), Subdyscypliny pedagogiki, socjologii i psychologii. Konteksty interdyscyplinarne-
go zainteresowania zdrowiem i chorobą w naukach społecznych, [w:] Pedagogika zdrowia
w teorii i praktyce, B. Zawadzka, T. Łączek (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Ko-
chanowskiego, Kielce.
Sztompka P., (2016), Kapitał społeczny. Teoria przestrzeni międzyludzkiej, Wydawnictwo Znak,
Kraków.
Szymańczak J. (red.), (2014), Zdrowie dzieci i młodzieży. Wybrane zagadnienia, Studia Biura
Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu, 2(38), Warszawa.
Śliwerski B., (2015), Nauki o wychowaniu a pedagogika, „Nauki o Wychowaniu. Studia Inter-
dyscyplinarne”, 1.
Tobiasz-Adamczyk B., (2000), Wybrane elementy zdrowia i choroby, wyd. 3, Wydawnictwo Uni-
wersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Winiarski M., (2017), W kręgu pedagogiki społecznej. Studia-szkice-refleksje, „Studia i Monogra-
fie”, nr 78, Wydawnictwo Społecznej Akademii Nauk, Łódź–Warszawa.
Wojtyniak B., Marek M., Goryński P., (2015), Charakterystyka Projektu Predefiniowanego doty-
czącego ograniczania społecznych nierówności w zdrowiu, Program PL 13, Norweski Me-
chanizm Finansowy, „Zdrowie Publiczne i Zarządzanie. Zeszyty Naukowe Ochrony Zdro-
wia”, 13(1).
Woynarowska B., (2007), Edukacja zdrowotna. Podręcznik akademicki, Państwowe Wydawnic-
two Naukowe, Warszawa.
Woynarowska B. (red.), (2017), Edukacja zdrowotna. Podstawy teoretyczne. Metodyka. Praktyka,
Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Zawadzka B., (2017), Pedagogika zdrowia (ujęcie historyczne), [w:] Pedagogika zdrowia w teo-
rii i praktyce, B. Zawadzka, T. Łączek (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kocha-
nowskiego, Kielce.
Zdrowie 21. Zdrowie dla wszystkich w XXI wieku, (2001), tłum. J.B. Karski, Centrum Systemów
Informacyjnych Ochrony Zdrowia we współpracy z Uniwersyteckim Wydawnictwem
Medycznym Vesalius, Warszawa–Kraków.
Zdrowie 2020: Europejska polityka wspierająca działania rządów i społeczeństw na rzecz zdrowia
i dobrostanu człowieka, World Health Organization, Regional Office for Europe, Malta,
10–13 września 2012.
tle Europy, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego, Kraków.
Cianciara D., (2015), Przyczyny i przyczyny przyczyn nierówności w zdrowiu, „Hygeia Public
Health”, 50(3).
Cywińska M. (red.), (2014), Problemy współczesnego dziecka. Wybrane aspekty, Wydawnictwo
Naukowe UAM, Poznań.
Czapiński J., (2017), Psychologia szczęścia. Kto, kiedy, dlaczego kocha życie i co z tego wynika,
czyli nowa odsłona teorii cebulowej,Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.
Demel M., (1980), Pedagogika zdrowia, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa.
Demel M., (1965), Wychowanie zdrowotne jako dyscyplina pedagogiczna, „Wychowanie Fizycz-
ne i Higiena Szkolna”, 3.
Demel M., Mazurkiewicz E.A., Wentlandtowa H., (1976), Pedagogika zdrowia. (Oświata zdro-
wotna), [w:] Stan i perspektywy rozwoju nauk pedagogicznych, W. Okoń (red.), PWN,
Warszawa.
21
Ewa Syrek
Domaradzki J., (2013), O skrytości zdrowia. O problemach z konceptualizacją pojęcia zdrowie,
„Hygeia Public Health”, 48(4).
Gaweł A., (2017), Refleksje wokół tożsamości naukowej pedagogiki zdrowia, [w:] Pedagogika zdro-
wia, B. Zawadzka, J. Skrzypek (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskie-
go, Kielce.
Heszen I., Sęk H., (2007), Psychologia zdrowia, PWN, Warszawa.
Hosseinpoor A.R., Bergen N., Schlothenber A., Boerma T., (2018), National health inequali-
ty monitoring: current challenges and opportunities, „Journal Global Health Action”,
11 (supl.).
Jankowiak B., Matysiak-Błaszczyk A. (red.), 2017, Młodzież między ochroną a ryzykiem. Wspie-
ranie rozwoju oraz pomoc psychologiczno-pedagogiczna dla adolescentów i adolescentem,
Wydawnictwo Uniwersytetu im. A. Mickiewicza, Poznań.
Korzeniowska E., Puchalski K., (2015), Nierówności edukacyjne a zachowania zdrowotne i zdro-
wie, [w:] Socjologia medycyny w Polsce z perspektywy półwiecza, A. Ostrowska, M. Skrzy-
pek (red.), Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa.
Kotarbiński T., (1961), Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk, Wydaw-
nictwo Ossolineum, Wrocław.
Krawański A., (2003), Ciało i zdrowie człowieka w nowoczesnym systemie wychowania fizyczne-
go, Wydawnictwo Akademii Wychowania Fizycznego, Poznań.
Kwieciński Z., (1991), Edukacja jako wartość odzyskiwana wspólnie (Głos w dyskusji o uspołecz-
nieniu oświaty), „Edukacja”, nr 1.
Marynowicz-Hetka E., (2006), Pedagogika społeczna. Podręcznik akademicki, PWN, Warszawa.
Mazur J., (2010), Społeczne nierówności w zdrowiu subiektywnym młodzieży szkolnej w Polsce
na tle Unii Europejskiej. Wybrane aspekty metodologiczne ilustrowane wyniki międzyna-
rodowych badań, Instytut Matki i Dziecka, Warszawa.
Mazur J. (red.), (2014), Zdrowie i zachowania zdrowotne młodzieży szkolnej w Polsce na tle wy-
branych uwarunkowań socjodemograficznych. Wyniki badań HBSC 2014, Instytut Mat-
ki i Dziecka, Warszawa.
Mazurkiewicz E.A., (1983), Sprawność działania socjalnego w pedagogice społecznej Heleny Ra-
dlińskiej, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Mielec B., (2009), Duchowy wymiar zdrowia człowieka. Próba nakreślenia niektórych moż-
liwości interpretacyjnych, [w:] Promocja zdrowia w teorii i praktyce psychologicznej,
H. Wrona-Polańska, J. Mastalski (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego,
Kraków.
Modrzewski J. (red.), (2018), Środowisko uczestnictwa społecznego jednostek, kategorii i grup (do-
świadczenia socjalizacyjne i biograficzne), Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.
Ostrowska A., (2010), Zróżnicowania społeczne i nierówności w zdrowiu, [w:] Socjologia z me-
dycyną. W kręgu myśli naukowej Magdaleny Sokołowskiej, W. Piątkowski (red.), Wydaw-
nictwo IFiS PAN, Warszawa.
Parsons T., (1993), Struktura społeczna a osobowość, Wydawnictwo PWE, Warszawa.
Pilch T., (2018), Jednostka – środowisko – wspólnota. Jednostka i środowisko jej życiowej ak-
tywności. Między indywidualizacją a współczesnymi formami egzystencji, [w:] Środowiska
uczestnictwa społecznego jednostek, kategorii i grup (doświadczenia socjalizacyjne i biogra-
ficzne), J. Modrzewski, A. Matysiak-Błaszczyk, E. Włodarczyk (red.), Wydawnictwo Na-
ukowe UAM, Poznań.
Piorunek M. (red.), (2018), Społeczne i jednostkowe konteksty pomocy, wsparcia społecznego i po-
radnictwa, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.
22
Teoretyczne podstawy współczesnej pedagogiki zdrowia jako subdyscypliny pedagogiki
Przecławska A. (red.), (1996), Pedagogika społeczna kręgi poszukiwań, Wydawnictwo Akade-
mickie „Żak”, Warszawa.
Radlińska H., (1961), Pedagogika społeczna, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Słońska Z., (2001), Współczesna wizja edukacji zdrowotnej a promocja zdrowia, [w:] Teoretycz-
ne podstawy edukacji zdrowotnej. Stan i oczekiwania, B. Woynarowska, M. Kapica (red.),
Wydawnictwo KOWEZ, Warszawa.
Syrek E., (2008), Zdrowie i wychowanie a jakość życia. Perspektywy i humanistyczne orientacje
poznawcze, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.
Syrek E., (2017), Subdyscypliny pedagogiki, socjologii i psychologii. Konteksty interdyscyplinarne-
go zainteresowania zdrowiem i chorobą w naukach społecznych, [w:] Pedagogika zdrowia
w teorii i praktyce, B. Zawadzka, T. Łączek (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Ko-
chanowskiego, Kielce.
Sztompka P., (2016), Kapitał społeczny. Teoria przestrzeni międzyludzkiej, Wydawnictwo Znak,
Kraków.
Szymańczak J. (red.), (2014), Zdrowie dzieci i młodzieży. Wybrane zagadnienia, Studia Biura
Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu, 2(38), Warszawa.
Śliwerski B., (2015), Nauki o wychowaniu a pedagogika, „Nauki o Wychowaniu. Studia Inter-
dyscyplinarne”, 1.
Tobiasz-Adamczyk B., (2000), Wybrane elementy zdrowia i choroby, wyd. 3, Wydawnictwo Uni-
wersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Winiarski M., (2017), W kręgu pedagogiki społecznej. Studia-szkice-refleksje, „Studia i Monogra-
fie”, nr 78, Wydawnictwo Społecznej Akademii Nauk, Łódź–Warszawa.
Wojtyniak B., Marek M., Goryński P., (2015), Charakterystyka Projektu Predefiniowanego doty-
czącego ograniczania społecznych nierówności w zdrowiu, Program PL 13, Norweski Me-
chanizm Finansowy, „Zdrowie Publiczne i Zarządzanie. Zeszyty Naukowe Ochrony Zdro-
wia”, 13(1).
Woynarowska B., (2007), Edukacja zdrowotna. Podręcznik akademicki, Państwowe Wydawnic-
two Naukowe, Warszawa.
Woynarowska B. (red.), (2017), Edukacja zdrowotna. Podstawy teoretyczne. Metodyka. Praktyka,
Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Zawadzka B., (2017), Pedagogika zdrowia (ujęcie historyczne), [w:] Pedagogika zdrowia w teo-
rii i praktyce, B. Zawadzka, T. Łączek (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kocha-
nowskiego, Kielce.
Zdrowie 21. Zdrowie dla wszystkich w XXI wieku, (2001), tłum. J.B. Karski, Centrum Systemów
Informacyjnych Ochrony Zdrowia we współpracy z Uniwersyteckim Wydawnictwem
Medycznym Vesalius, Warszawa–Kraków.
Zdrowie 2020: Europejska polityka wspierająca działania rządów i społeczeństw na rzecz zdrowia
i dobrostanu człowieka, World Health Organization, Regional Office for Europe, Malta,
10–13 września 2012.