Proces rozwoju profesji pedagoga w zakresie oświaty dorosłych w Polsce był odmienny
od modeli i rozwiązań występujących w krajach Europy Zachodniej. Decydowały o tym dwa
główne powody. Po pierwsze, warunki niewoli narodowej i wynikająca stąd potrzeba
patriotycznej akcji oświatowej na rzecz podnoszenia świadomości narodowej. Po drugie, za
podstawy naukowe tej pracy nie służyła psychoanaliza, lecz pedagogika. Stąd w Polsce
powstała koncepcja edukacyjnej pracy społeczno-kulturalnej oraz filantropijnej, rozumianej
jako służba na rzecz utrzymania tożsamości narodowej oraz rozwoju społecznego.
Początkowo zadania te realizował pracownik społeczny, którego umownie można nazwać
bojownikiem o wolność. Po 1918 r., kiedy Polska odzyskała niepodległość, bojownik o
wolność przeistoczył się w instruktora, by następnie – po 1925 r. – przybrać postać
profesjonalisty.
praca społeczno-oświatowa, oświata dorosłych, Helena Radlińska, Studium Pracy Społeczno-Oświatowej Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie. -2
Abstract (EN)
The process of the development of the adult educator profession in Poland differed
from models and solutions present in other Western countries. There were mainly two
reasons for this. Firstly, lack of state independence and a need for patriotic educational work
for raising national awareness resulting from it. Secondly, it sought its theoretical background
in pedagogy (educational work) and not in psychoanalysis. Thus, in Poland a concept of
socio-cultural work, alongside with charitable work, contributed to the formation of a new
profession that required a commitment to preserving national identity and became an agent of
social development. At first, an activist, who can be called a freedom fighter, carried out the
tasks. In the first years after 1918, when Poland regained its independence, a freedom fighter
became an instructor, and then, after 1925, a professional.