Celem niniejszego artykułu jest krytyczna synteza aktualnego stanu wiedzy na temat wpływu
narzędzi opartych na sztucznej inteligencji (AI) na rozwój intelektualny dzieci i młodzieży w wieku szkolnym.
Artykuł dąży do odpowiedzi na pytanie, czy AI pełni rolę wsparcia poznawczego czy substytutu procesów
myślowych, oraz jakie są długoterminowe konsekwencje jej stosowania dla kształtowania się kompetencji
poznawczych młodego pokolenia. Zastosowano metodę narracyjnego przeglądu literatury (narrative review).
Przeszukano bazy danych Scopus, Web of Science oraz Google Scholar z zastosowaniem kombinacji słów
kluczowych w językach polskim i angielskim. Analizie poddano publikacje z lat 2019-2025, ze szczególnym
uwzględnieniem opracowań z ostatnich trzech lat. Przyjęto kryteria doboru uwzględniające grupę badawczą
(dzieci i młodzież w wieku 6-18 lat), kontekst edukacyjny oraz empiryczny charakter źródeł. Przegląd literatury
wskazuje na ambiwalentny charakter wpływu AI na rozwój intelektualny młodzieży. Z jednej strony systemy AI
umożliwiają indywidualizację uczenia się, wspierają metapoznanie i rozszerzają dostęp do wiedzy. Z drugiej
strony, przy nieumiejętnym lub nadmiernym stosowaniu, generują ryzyko nadmiernego odciążenia poznawczego,
osłabienia krytycznego myślenia, spadku retencji wiedzy, obniżenia autonomii intelektualnej i powierzchownego
przetwarzania informacji. Kluczowym czynnikiem moderującym jest sposób użycia technologii, wiek ucznia oraz
kontekst dydaktyczny, w jakim AI jest wdrażana. Wynika z tego, że wpływ AI na rozwój intelektualny młodzieży
nie jest z góry zdeterminowany przez samą technologię, lecz w decydującym stopniu zależy od pedagogicznych
ram jej zastosowania. Niezbędne jest opracowanie i wdrożenie opartych na dowodach strategii dydaktycznych,
131
które pozwolą maksymalizować poznawcze korzyści płynące z AI, minimalizując jednocześnie ryzyko osłabienia
zdolności myślenia samodzielnego.
autonomia intelektualna, cognitive offloading, krytyczne myślenie, metapoznanie, rozwój poznawczy młodzieży, sztuczna inteligencja w edukacji
Abstract (EN)
The aim of this article is to critically synthesize the current state of knowledge on the impact of artificial
intelligence (AI) tools on the intellectual development of school-age children and adolescents. The article seeks to
answer whether AI serves as cognitive support or a substitute for thought processes, and what the long-term
consequences of its use are for the formation of cognitive competencies in the younger generation. A narrative
literature review method was employed. The Scopus, Web of Science, and Google Scholar databases were
searched using a combination of