Mianem wykluczenia cyfrowego socjologowie określają systematyczne różnice w
dostępie oraz korzystaniu z komputerów i Internetu między osobami zróżnicowanymi pod
względem: płci, wieku czy statusu społeczno-ekonomicznego lub miejsca zamieszkania. W
dzisiejszym świecie zdominowanym przez informacje i nowoczesne media wykluczenie
cyfrowe wiąże się z utrudnionym dostępem do posługiwania się technologiami
informacyjnymi umożliwiającymi zdobywanie nowych kwalifikacji oraz aktualizowanie
swojej wiedzy. Staje się ono zatem niewątpliwym czynnikiem upośledzającym
funkcjonowanie społeczne. Co istotne, ten typ wykluczenia pomimo intensywnych działań
prowadzonych dla wyeliminowania jego skutków, nadal pozostaje czynnikiem
zmniejszającym skuteczność społecznych działań integracyjnych. Problem ten stał się na tyle
widocznym, że w reakcji nań powstaje obecnie szereg projektów które starają się naświetlić
konieczność przygotowania jednostek do funkcjonowania w społeczeństwie sieciowym. W
artykule tym skupiłam się na kategorii ludzi młodych, bowiem mimo tego, że w
powszechnym przekonaniu niedostatki włączenia w rzeczywistość cyfrową wiąże się ze
starszym wiekiem. Wiele bowiem badań wskazuje, że z poziomem kompetencji obsługi
programów komputerowych I korzystania z Internetu jest wśród młodych Polaków gorzej,
niż z samym dostępem. Wydaje się, że w ich przypadku instytucją, która najpełniej i
najbardziej systematycznie mogłaby podjąć się działań na rzecz cyfrowej inkluzji powinna
stać się szkoła. W związku z tym przyjętą dla moich analiz perspektywą okazała się ta
odnosząca się do ogólnospołecznych i regionalnych działań właśnie tej instytucji.
Podparciem prowadzonych przeze mnie analiz stał się m. in. poznański raport: Wykluczenie
cyfrowe jako czynnik warunkujący wyniki egzaminów zewnętrznych, który wydaje się
przejrzyście nakreślać rolę szkoły w profilaktyce i eliminacji wykluczenia cyfrowego. Dla
potrzeb niniejszego artykułu poddałam też analizie założenia realizacyjne opracowanego w
Małopolsce programu: Przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu - Internet szansą na lepszy
start w przyszłość dla uczniów Małopolski. Tym samym inicjatywy będące częścią składową
-2-
Artykuł dostępny online na www.pedagogikaspoleczna.com
Pedagogika Społeczna
2 (2011) 143-156 ISSN: 1642-672X
tego projektu potraktowałam jako innowacyjne w odniesieniu do ograniczania dysproporcji
społecznych w dostępie do technologii informacyjno – komunikacyjnych.
wykluczenie kulturalne, wykluczenie cyfrowe, edukacyjne praktyki szkolne. -3
Abstract (EN)
In sociology, the digital divide means systematic differences concerning the access
and usage of computers and the Internet by the people of different genders, ages,
socioeconomic status or locations. The digital divide, connected with restricted access to
information technology usage is undoubtedly becoming a factor impairing the way groups
and individuals function socially in network society and diminishing the effectiveness of
social integration. In response to the situation, a number of projects is being launched that are
aimed at preparing individuals and groups to function well in the network society. In my
article I have focused on young people. According to numerous research results, young
Poles’ access to computer programmes is not as limited as their competence in using them. It
seems that in this case school should be the institution that could most systematically and
fully undertake enforcing digital inclusion. Examining the undertaken initiatives, one can
identify certain activities realized both on the society-wide and regional level. One of the
examples was a report from Poznań, entitled “Digital divide as the factor conditioning the
results of external examinations”, which I based my analyses on. For this article, I have also
examined the guidelines of the programme from Lesser Poland region, “Digital divide
prevention – the Internet as a chance for a flying start in life for the students from Lesser
Poland”. In the process I have treated the initiatives, which the project is comprised of, as
innovative in respect to limiting the disproportions in the access to information and
communications technology in our society.