This article addresses the multidimensional nature of adult learning, occurring in diverse social and
professional settings. The author analyzes key educational environments, such as the family, cultural institutions,
the workplace, and volunteering, highlighting their role in shaping individual competencies. Particular attention is
paid to the role of new technologies in light of the concept of complementary learning and to barriers to adaptation
in the age of digitalization. The text presents learning as a lifelong process, determined by both intrinsic motivation
and the demands of the contemporary labor market. The conclusions point to the need for holistic support for adult
development at various stages of life in response to the challenges of globalization and technology within the
lifelong learning (LLL) paradigm.
Keywords
social pedagogy, andragogy, adult education, complementary learning, new technologies, lifelong learning
Bąbel, P., Ostaszewski, P., Suchowierska, M. (2014). Naśladowanie a uczenie się przez
obserwację. Porównanie perspektywy analizy zachowania i teorii społecznego uczenia się.
Psychologia Rozwojowa, 19(3), 37–47.
Boczukowa, B. (2010). Jak kształcić dorosłych. Refleksje andragoga. Toruń: Wydawnictwo
Adam Marszałek.
Braun, M. (2025). Wystąpienie inauguracyjne Międzynarodowego Roku Wolontariatu.
Warszawa: Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego.
Chabior, A. (1995). Funkcje edukacyjne placówek upowszechniania kultury. Studia
Pedagogiczne. Problemy Społeczne, Edukacyjne i Artystyczne, 10, 147–154.
Chromcová, G. (2023). Oferta biblioteki uniwersyteckiej – miejsce nauki oraz miejsce spotkań.
W: Biblioteka w przestrzeni, przestrzeń w bibliotece. Kraków: Wydawnictwa AGH, 293–301.
Czarkowski, J. J. (2024). Kompendium Kształcenia Komplementarnego dorosłych. Warszawa:
Wydawnictwo Akademii Wymiaru Sprawiedliwości.
Czarkowski, J. J. (2021). Komunikacja w kształceniu na odległość realizowanym
z wykorzystaniem technologii cyfrowych. W: D. Siemieniecka, K. Majewska (red.),
Teoretyczne i praktyczne aspekty pedagogiki medialnej (ss. 299–314).
Fatyga, B. (2010). Kapitał kulturowy. W: A. Matuchniak-Krasuska (red.), Zarys socjologii
sztuki Pierre’a Bourdieu (ss. 35–36). Warszawa: Oficyna Naukowa.
Gola, W., Jaślar, W., Klatta, P., Plak-Warecka, J., Wojciechowska, A. (2022). Ścieżki
edukacyjne uczących się dorosłych w Polsce. Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych.
Herr, E. L., Cramer, S. H. (2005). Planowanie kariery zawodowej. Warszawa: Ministerstwo
Gospodarki i Pracy.
Illeris, K. (2009). O specyfice uczenia się ludzi dorosłych. Teraźniejszość – Człowiek –
Edukacja, 1(45), 85–95.
61
Jakubiak, K., Nawrot-Borowska, M. (2016). Rodzina polska w XIX wieku jako środowisko
wychowawcze i jej funkcja edukacyjna. Studia Paedagogica Ignatiana, 19(2), 15–46.
Kargul, J. (2005). Obszary pozaformalnej i nieformalnej edukacji dorosłych. Przesłanki do
budowy teorii edukacji całożyciowej. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe DSW.
Koss-Goryszewska, M., Leyk, M., Ostaszewski, M., Pająk-Załęska, K., Stanaszek, A. (2003).
Wsparcie osób dorosłych w podnoszeniu umiejętności podstawowych. Warszawa: IBE.
Maczuga, P. (2022, 14 lutego). Komu zagrażają nowe technologie w edukacji dorosłych?
EPALE. https://epale.ec.europa.eu/pl/blog/komu-zagrazaja-nowe-technologie-w-edukacji-
doroslych
Matlakiewicz, A. ; Solarczyk-Szwec, H. (2009 )Dorośli uczą się inaczej : andragogiczne
podstawy kształcenia ustawicznego, Toruń, Wydawnictwo Centrum Kształcenia
Ustawicznego.
Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. (2024).
System Uniwersytetów Ludowych w Danii. Czego dowiedzieliśmy się podczas wizyty studyjnej?
Warszawa: NIW-CRSO.
Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. (2025).
Wsparcie Organizacji Wolontariatu w NGO – WOW w NGO! Edycja 2025. Pozyskano
z: https://niw.gov.pl/wsparcie-organizacji-wolontariatu-dotacje-dla-ngo/.
Olejniczak, M. (2015). Akcja społeczno-edukacyjna „Muzeum mojego podwórka”. Studia
Lednickie, 14, 241–244.
Pierścienniak, K. (2009). Nieformalna edukacja dorosłych: wokół zakresów i znaczeń. Rocznik
Andragogiczny, 80–82.
Przygoda, A. (2011). Mechanizmy socjalizacji w rodzinie. Pedagogika Rodziny, 1(1), 109–110.
Solarczyk-Szwec, H (2010). Dorośli uczą się inaczej? W poszukiwaniu kategorii pojęciowych
opisujących proces uczenia się dorosłych. Teraźniejszość - Człowiek - Edukacja nr 1 (49), 51-
60.
Szostkiewicz, A. (2018). Aktywność edukacyjna osób dorosłych w obszarze edukacji
nieformalnej. Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja Tom 21, (numer specjalny), 85-99.
Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2023 r. poz. 571 z późn.
zm.).
Ustawa o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.).
62
obserwację. Porównanie perspektywy analizy zachowania i teorii społecznego uczenia się.
Psychologia Rozwojowa, 19(3), 37–47.
Boczukowa, B. (2010). Jak kształcić dorosłych. Refleksje andragoga. Toruń: Wydawnictwo
Adam Marszałek.
Braun, M. (2025). Wystąpienie inauguracyjne Międzynarodowego Roku Wolontariatu.
Warszawa: Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego.
Chabior, A. (1995). Funkcje edukacyjne placówek upowszechniania kultury. Studia
Pedagogiczne. Problemy Społeczne, Edukacyjne i Artystyczne, 10, 147–154.
Chromcová, G. (2023). Oferta biblioteki uniwersyteckiej – miejsce nauki oraz miejsce spotkań.
W: Biblioteka w przestrzeni, przestrzeń w bibliotece. Kraków: Wydawnictwa AGH, 293–301.
Czarkowski, J. J. (2024). Kompendium Kształcenia Komplementarnego dorosłych. Warszawa:
Wydawnictwo Akademii Wymiaru Sprawiedliwości.
Czarkowski, J. J. (2021). Komunikacja w kształceniu na odległość realizowanym
z wykorzystaniem technologii cyfrowych. W: D. Siemieniecka, K. Majewska (red.),
Teoretyczne i praktyczne aspekty pedagogiki medialnej (ss. 299–314).
Fatyga, B. (2010). Kapitał kulturowy. W: A. Matuchniak-Krasuska (red.), Zarys socjologii
sztuki Pierre’a Bourdieu (ss. 35–36). Warszawa: Oficyna Naukowa.
Gola, W., Jaślar, W., Klatta, P., Plak-Warecka, J., Wojciechowska, A. (2022). Ścieżki
edukacyjne uczących się dorosłych w Polsce. Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych.
Herr, E. L., Cramer, S. H. (2005). Planowanie kariery zawodowej. Warszawa: Ministerstwo
Gospodarki i Pracy.
Illeris, K. (2009). O specyfice uczenia się ludzi dorosłych. Teraźniejszość – Człowiek –
Edukacja, 1(45), 85–95.
61
Jakubiak, K., Nawrot-Borowska, M. (2016). Rodzina polska w XIX wieku jako środowisko
wychowawcze i jej funkcja edukacyjna. Studia Paedagogica Ignatiana, 19(2), 15–46.
Kargul, J. (2005). Obszary pozaformalnej i nieformalnej edukacji dorosłych. Przesłanki do
budowy teorii edukacji całożyciowej. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe DSW.
Koss-Goryszewska, M., Leyk, M., Ostaszewski, M., Pająk-Załęska, K., Stanaszek, A. (2003).
Wsparcie osób dorosłych w podnoszeniu umiejętności podstawowych. Warszawa: IBE.
Maczuga, P. (2022, 14 lutego). Komu zagrażają nowe technologie w edukacji dorosłych?
EPALE. https://epale.ec.europa.eu/pl/blog/komu-zagrazaja-nowe-technologie-w-edukacji-
doroslych
Matlakiewicz, A. ; Solarczyk-Szwec, H. (2009 )Dorośli uczą się inaczej : andragogiczne
podstawy kształcenia ustawicznego, Toruń, Wydawnictwo Centrum Kształcenia
Ustawicznego.
Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. (2024).
System Uniwersytetów Ludowych w Danii. Czego dowiedzieliśmy się podczas wizyty studyjnej?
Warszawa: NIW-CRSO.
Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. (2025).
Wsparcie Organizacji Wolontariatu w NGO – WOW w NGO! Edycja 2025. Pozyskano
z: https://niw.gov.pl/wsparcie-organizacji-wolontariatu-dotacje-dla-ngo/.
Olejniczak, M. (2015). Akcja społeczno-edukacyjna „Muzeum mojego podwórka”. Studia
Lednickie, 14, 241–244.
Pierścienniak, K. (2009). Nieformalna edukacja dorosłych: wokół zakresów i znaczeń. Rocznik
Andragogiczny, 80–82.
Przygoda, A. (2011). Mechanizmy socjalizacji w rodzinie. Pedagogika Rodziny, 1(1), 109–110.
Solarczyk-Szwec, H (2010). Dorośli uczą się inaczej? W poszukiwaniu kategorii pojęciowych
opisujących proces uczenia się dorosłych. Teraźniejszość - Człowiek - Edukacja nr 1 (49), 51-
60.
Szostkiewicz, A. (2018). Aktywność edukacyjna osób dorosłych w obszarze edukacji
nieformalnej. Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja Tom 21, (numer specjalny), 85-99.
Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2023 r. poz. 571 z późn.
zm.).
Ustawa o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.).
62